در تیروئیدیت تحت حاد، غده تیروئید دچار التهاب میشود و این التهاب میتواند باعث درد گردن، تب خفیف، بیحالی و تغییر موقت در سطح هورمونهای تیروئید شود. بعضی بیماران در ابتدا علائمی شبیه پرکاری تیروئید مانند تپش قلب، لرزش دست و اضطراب را تجربه میکنند و مدتی بعد ممکن است وارد مرحله کمکاری موقت تیروئید شوند.
اگرچه تیروئیدیت تحت حاد در بیشتر موارد بیماری خطرناکی نیست و با پیگیری مناسب بهبود پیدا میکند، اما تشخیص صحیح آن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان آن با پرکاری تیروئید واقعی، عفونت گلو یا سایر بیماریهای تیروئید متفاوت است. در ادامه همراه ما باشید تا به طور کامل بررسی کنیم که تیروئیدیت تحت حاد چیست، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص داده میشود و چه زمانی باید برای بررسی تخصصی به بهترین فوق تخصص غدد مراجعه کرد.
تیروئیدیت تحت حاد چیست؟
تیروئیدیت تحت حاد نوعی التهاب غده تیروئید است که معمولا با درد همراه میشود. غده تیروئید در قسمت جلویی گردن قرار دارد و وظیفه آن تولید هورمونهایی است که روی سوختوساز بدن، ضربان قلب، انرژی، دمای بدن، وزن و بسیاری از عملکردهای حیاتی اثر میگذارند. وقتی این غده دچار التهاب شود، ممکن است هم درد ایجاد کند و هم تعادل هورمونهای تیروئیدی را برای مدتی به هم بزند.
این بیماری با نامهایی مانند تیروئیدیت دکرون، تیروئیدیت گرانولوماتوز و تیروئیدیت ویروسی نیز شناخته میشود. البته اصطلاحی که بیشتر در منابع پزشکی استفاده میشود، همان تیروئیدیت تحت حاد است. واژه «تحت حاد» یعنی بیماری نه کاملا ناگهانی و کوتاه مثل یک التهاب حاد ساده است و نه طولانیمدت و مزمن از ابتدا؛ بلکه معمولا طی چند هفته تا چند ماه پیش میرود و در بسیاری از افراد در نهایت برطرف میشود.
چرا تیروئیدیت تحت حاد ایجاد میشود؟
علت دقیق تیروئیدیت تحت حاد در بسیاری از بیماران، به دنبال یک عفونت ویروسی دیده میشود. برای مثال فرد ممکن است چند هفته قبل از شروع درد تیروئید، دچار سرماخوردگی، بدندرد، آبریزش بینی، گلودرد یا علائم شبیه آنفولانزا شده باشد. پس از فروکش کردن عفونت اولیه، سیستم ایمنی بدن وارد واکنش التهابی میشود و این التهاب میتواند غده تیروئید را درگیر کند.
این بیماری بیشتر در بزرگسالان دیده میشود و در خانمها شیوع بالاتری دارد. البته مردان هم ممکن است به آن مبتلا شوند. سابقه اختلالات خودایمنی تیروئید، مانند هاشیموتو، میتواند روی روند بیماری و احتمال ماندگاری کم کاری تیروئید اثر بگذارد.
در بدن فرد مبتلا چه اتفاقی میافتد؟
در تیروئیدیت تحت حاد، بخشهایی از غده تیروئید دچار التهاب میشوند. این التهاب باعث تخریب فولیکولهای تیروئید میشود؛ یعنی همان بخشهایی که هورمونهای تیروئیدی را ذخیره و تولید میکنند.
در اثر این تخریب:
- هورمونهای ذخیرهشده به طور ناگهانی وارد خون میشوند
- علائم تیروتوکسیکوز ایجاد میشود
- سپس با کاهش ذخایر و آسیب فولیکولها، فرد ممکن است وارد فاز کمکاری تیروئید شود
- در نهایت در بیشتر موارد، بافت تیروئید ترمیم شده و عملکرد طبیعی بازمیگردد
به زبان ساده، در این بیماری تیروئید ابتدا هورمونهای ذخیرهشده را آزاد میکند، بعد برای مدتی کمکار میشود و سپس اغلب بهبود پیدا میکند.
علائم تیروئیدیت تحت حاد
یکی از ویژگیهای مهم تیروئیدیت تحت حاد، دردناک بودن غده تیروئید است. بیمار معمولا از درد جلوی گردن شکایت میکند؛ دردی که ممکن است به فک، گوش یا حتی قسمت بالای گردن تیر بکشد. گاهی فرد میگوید هنگام بلع، چرخاندن گردن یا لمس ناحیه جلوی گردن، درد بیشتر میشود. این درد میتواند یکطرفه شروع شود و سپس به سمت دیگر گسترش پیدا کند. برخی بیماران هم علاوه بر درد، احساس خستگی، کوفتگی بدن، تب خفیف یا بیحالی دارند.
شدت علائم در همه افراد یکسان نیست. بعضی بیماران فقط درد و ناراحتی خفیف دارند، اما در برخی دیگر درد گردن، تپش قلب، لرزش دست یا ضعف عمومی به اندازهای زیاد است که نیاز به درمان تیروئید پیدا میکنند.
مراحل تیروئیدیت تحت حاد
تیروئیدیت تحت حاد معمولا طی حدود چند ماه تا 6 ماه، سه مرحله را پشت سر میگذارد:
مرحله اول؛ افزایش موقت هورمونهای تیروئید
در شروع بیماری، به دلیل التهاب و آسیب سلولهای تیروئید، هورمونهای ذخیرهشده وارد جریان خون میشوند. در این دوره، فرد ممکن است تپش قلب، تعریق، اضطراب، کاهش وزن خفیف، لرزش دست یا بیخوابی را تجربه کند. آزمایشها معمولا کاهش TSH و افزایش T4 یا T3 را نشان میدهند.
این مرحله ممکن است چند هفته طول بکشد. نکته مهم این است که داروهای ضدتیروئید که در پرکاری تیروئید استفاده میشوند، معمولا برای این وضعیت مناسب نیستند؛ چون غده در حال تولید بیش از حد هورمون نیست، بلکه هورمونهای ذخیرهشده آزاد شدهاند.
مرحله دوم؛ افت موقت عملکرد تیروئید
پس از گذشت مرحله اول، سطح هورمونها ممکن است کاهش پیدا کند. در این زمان بعضی افراد علائم کمکاری تیروئید را تجربه میکنند. ممکن است فرد دچار خوابآلودگی، احساس سرما، خشکی پوست، کندی، یبوست یا افزایش وزن خفیف شود. البته همه بیماران این مرحله را به شکل واضح احساس نمیکنند.
این دوره در اغلب موارد گذراست. با این حال، در برخی بیماران، بهخصوص افرادی که زمینه بیماریهای خودایمنی تیروئید دارند، احتمال باقی ماندن کمکاری تیروئید بیشتر است. به همین دلیل پیگیری آزمایشها اهمیت زیادی دارد.
مرحله سوم؛ بازگشت تدریجی به حالت طبیعی
در بیشتر بیماران، التهاب کمکم فروکش میکند و تیروئید دوباره عملکرد طبیعی خود را به دست میآورد. در این مرحله، علائم کاهش پیدا میکند و آزمایشها به سمت محدوده طبیعی برمیگردند. با این حال، روند بهبودی همیشه یکسان نیست و ممکن است در بعضی افراد چند ماه طول بکشد.
تشخیص تیروئیدیت تحت حاد چگونه انجام میشود؟
تشخیص این بیماری با کنار هم گذاشتن شرح حال، معاینه فیزیکی و نتایج آزمایشها انجام میشود. پزشک ابتدا درباره زمان شروع درد، سابقه عفونت تنفسی، وجود تب، تپش قلب، لرزش، خستگی و تغییرات وزن سوال میپرسد. سپس تیروئید را لمس میکند تا حساسیت، بزرگی یا درد آن را بررسی کند.
در آزمایش خون، بسته به مرحله بیماری، ممکن است مقدار TSH، Free T4 و گاهی T3 تغییر کرده باشد. همچنین شاخصهای التهابی مانند ESR اغلب بالا میروند. بالا بودن ESR در کنار دردناک بودن تیروئید، میتواند به تشخیص کمک کند. در مواردی که لازم باشد، پزشک ممکن است آزمایشهای آنتیبادی تیروئید را نیز درخواست کند تا احتمال بیماریهای خودایمنی بررسی شود.
گاهی برای افتراق تیروئیدیت تحت حاد از پرکاری تیروئید واقعی، از اسکن تیروئید یا بررسی جذب ید رادیواکتیو استفاده میشود. در تیروئیدیت تحت حاد، جذب معمولا پایین است، زیرا تیروئید در آن لحظه هورمونسازی فعال و بیش از حد ندارد. در موارد نادر که تشخیص همچنان مبهم باشد، نمونهبرداری با سوزن ظریف یا FNA ممکن است مطرح شود.
برای دریافت مشاوره تخصصی و رزرو نوبت، فرم زیر را تکمیل کنید تا کارشناسان مطب با شما تماس بگیرند.
چه بیماریهایی شبیه تیروئیدیت تحت حاد هستند؟
تیروئیدیت تحت حاد گاهی با بیماریهای دیگری اشتباه گرفته میشود، چون نشانههای آن فقط محدود به تیروئید نیست. برای مثال، انتشار درد به گوش میتواند بیمار را به سمت مراجعه برای گوشدرد ببرد. گلودرد و درد هنگام بلع نیز ممکن است شبیه التهاب حلق یا عفونت لوزهها به نظر برسد.
از طرف دیگر، اگر بیمار با تپش قلب و کاهش TSH مراجعه کند، ممکن است در نگاه اول به پرکاری تیروئید فکر شود. اما درمان این دو وضعیت یکسان نیست. بنابراین تشخیص درست، از درمانهای غیرضروری و گاهی اشتباه جلوگیری میکند.
در موارد زیر بهتر است احتمال درگیری تیروئید جدیتر بررسی شود:
- درد جلوی گردن که با لمس تیروئید شدیدتر میشود.
- گلودردی که به درمانهای معمول پاسخ نداده و به گوش یا فک تیر میکشد.
- همراهی درد گردن با تپش قلب، لرزش، تعریق یا ضعف غیرعادی.
- تغییر آزمایشهای تیروئید پس از یک عفونت ویروسی اخیر.
درمان تیروئیدیت تحت حاد
درمان این بیماری به شدت علائم و مرحله بیماری بستگی دارد. چون تیروئیدیت تحت حاد در بیشتر موارد خودبهخود بهبود پیدا میکند، هدف درمان معمولا کاهش درد، کنترل التهاب و مدیریت علائم هورمونی است.
درمان درد و التهاب
در موارد خفیف تا متوسط، از داروهای ضدالتهاب استفاده میشود، مانند:
- آسپرین با دوز مناسب تحت نظر پزشک
- ایبوپروفن
- ژلوفن
- بروفن
- سایر NSAIDها
این داروها میتوانند درد گردن، گلودرد و التهاب تیروئید را کاهش دهند.
درمان با کورتون
اگر علائم شدید باشد یا با داروهای ضدالتهاب معمولی کنترل نشود، پزشک ممکن است پردنیزون یا پردنیزولون تجویز کند. این داروها التهاب را سریعتر کنترل میکنند و معمولا طی چند هفته به تدریج کاهش داده میشوند.
نکته مهم این است که مصرف کورتون باید فقط تحت نظر پزشک فوق تخصص غدد باشد، چون تنظیم دوز و مدت درمان اهمیت زیادی دارد.
چرا نباید خوددرمانی کرد؟
یکی از اشتباهات رایج در تیروئیدیت تحت حاد، مصرف خودسرانه داروهای مختلف است. بعضی بیماران به دلیل گلودرد، آنتیبیوتیک مصرف میکنند؛ برخی دیگر با دیدن علائم شبیه پرکاری تیروئید، سراغ داروهای ضدتیروئید میروند. در حالی که این داروها در بسیاری از موارد نهتنها کمکی نمیکنند، بلکه میتوانند باعث تأخیر در تشخیص درست شوند.
از طرف دیگر، مصرف خودسرانه کورتون نیز خطرناک است. ممکن است درد به سرعت بهتر شود، اما اگر دوز دارو درست تنظیم نشود یا درمان زود قطع شود، علائم برگردند. به همین دلیل، درمان تیروئیدیت تحت حاد باید بر اساس معاینه، آزمایش و نظر پزشک متخصص غدد انجام شود.
چه زمانی باید به فوق تخصص غدد مراجعه کنیم؟
اگر درد جلوی گردن دارید و این درد با لمس ناحیه تیروئید بیشتر میشود، بهتر است بررسی تخصصی انجام دهید؛ بهخصوص اگر این درد بعد از یک سرماخوردگی یا عفونت ویروسی ایجاد شده باشد. همچنین اگر همراه درد گردن، تپش قلب، لرزش دست، تعریق زیاد، ضعف، تب یا تغییرات وزن دارید، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پیگیری در این بیماری فقط برای کاهش درد نیست. پزشک باید عملکرد تیروئید را در طول زمان بررسی کند تا مشخص شود بیمار از مرحله تیروتوکسیکوز عبور کرده، وارد کمکاری شده یا بهبود یافته است. معمولا آزمایشهای تیروئید در فواصل مشخص تکرار میشوند تا درمان بر اساس وضعیت واقعی بدن تنظیم شود.
اگر علائم شما شبیه تیروئیدیت تحت حاد است، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید
درد تیروئید، گلودرد مداوم و تپش قلب بعد از یک عفونت ویروسی میتواند نشانه التهاب تیروئید باشد. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، میتوانید جهت ویزیت و بررسی تخصصی با دکتر مائده عابدینزاده، فوق تخصص غدد اقدام کنید. تشخیص درست، از مصرف داروهای غیرضروری و طولانی شدن بیماری جلوگیری میکند.
اگر مدتی است دچار درد جلوی گردن، گلودرد غیرمعمول، حساسیت تیروئید، تپش قلب یا علائم تغییر عملکرد تیروئید شدهاید، برای تشخیص دقیق، تفسیر آزمایشها و دریافت درمان مناسب، میتوانید از خدمات تخصصی دکتر مائده عابدینزاده، فوق تخصص غدد استفاده کنید و نوبت ویزیت رزرو نمایید. تشخیص بهموقع، مسیر درمان را کوتاهتر و مطمئنتر میکند.