تیروئید هاشیموتو یکی از شایع ترین بیماری های خود ایمنی تیروئید است که در آن سیستم ایمنی بدن به غده تیروئید حمله می کند و باعث التهاب و در نهایت کاهش عملکرد آن می شود. علائم این بیماری ممکن است به تدریج ظاهر شوند و شامل خستگی، افزایش وزن، ریزش مو، یبوست، افسردگی و سردی بدن باشند. علت اصلی تیروئید هاشیموتو هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و محیطی مانند استرس یا عفونت ها می توانند در بروز آن نقش داشته باشند. درمان این بیماری تحت نظر بهترین دکتر غدد و متابولیسم معمولا با دارو های جایگزین هورمون تیروئید انجام می شود تا سطح هورمون ها در بدن به تعادل برسد.
تیروئید هاشیموتو چیست؟
بیماری هاشیموتو یک اختلال خود ایمنی است که به غده تیروئید آسیب می زند. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول های سالم تیروئید حمله کرده و باعث کاهش تولید هورمون و کم کاری تیروئید می شود.
هر کسی ممکن است به بیماری هاشیموتو مبتلا شود، اما این بیماری بیشتر در زنان میانسال دیده می شود. نام های دیگر آن شامل «تیروئیدیت هاشیموتو»، «تیروئیدیت لنفوسیتی مزمن» و «تیروئیدیت خود ایمنی مزمن» است.
علت ابتلا به تیروئید هاشیموتو
عواملی که ممکن است در تیروئیدیت هاشیموتو دخیل باشند عبارتند از:
وراثت
افراد مبتلا معمولا سابقه خانوادگی بیماری های تیروئید یا خود ایمنی دارند، که نشان دهنده زمینه ژنتیکی است.
جنسیت
زنان حدود هفت برابر بیشتر از مردان درگیر این بیماری می شوند، به ویژه پس از بارداری که نقش هورمون ها پر رنگ تر می شود.
سن
تیروئیدیت هاشیموتو اغلب در افراد بین 30 تا 50 سالگی بروز می کند، هر چند در سنین دیگر نیز ممکن است دیده شود.
ید بیش از حد
مصرف زیاد ید یا دارو های حاوی ید می تواند در افراد مستعد، خطر ابتلا به هاشیموتو را افزایش دهد.
قرار گرفتن در معرض تابش
مواجهه با تشعشعات (مثل حوادث هسته ای یا پرتو درمانی) خطر ابتلا به تیروئید هاشیموتو را بالا می برد.
علائم بیماری تیروئید هاشیموتو
علائم و نشانه های تیروئید هاشیموتو که اغلب مشابه علائم تیروئید کم کار هستند عبارتند از:
- خستگی و سستی
- افزایش حساسیت به سرما
- یبوست
- پوست رنگ پریده و خشک
- صورت پف کرده
- ناخن های شکننده
- ریزش مو
- بزرگ شدن زبان
- افزایش وزن
- درد عضلانی، حساسیت و سفتی
- درد و سفتی مفاصل
- ضعف عضلانی
- خونریزی قاعدگی زیاد یا طولانی مدت
- افسردگی
- زوال حافظه
روش های تشخیص تیروئید هاشیموتو
روش های تشخیص تیروئید هاشیموتو معمولا شامل مراحل زیر است:
- بررسی سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی: پزشک سابقه شما را بررسی کرده و با لمس تیروئید، بزرگ شدن یا تغییرات آن را ارزیابی می کند.
- آزمایش TSH (هورمون محرک تیروئید): سطح بالای TSH نشان دهنده تیروئید کم کار است.
- آزمایش T4 آزاد خون: سطح پایین T4 نشانه اختلال در عملکرد تیروئید می باشد.
- آزمایش آنتی بادی ضد تیروئید: وجود آنتی بادی ها نشان دهنده بیماری خود ایمنی تیروئیدیت هاشیموتو است.
- سونوگرافی تیروئید: برای بررسی اندازه، ساختار و وجود گره های احتمالی در غده تیروئید استفاده می شود.
درمان تیروئید هاشیموتو
هیچ درمانی برای تیروئیدیت هاشیموتو وجود ندارد، اما مصرف هورمون های مصنوعی می تواند سطح هورمون های تیروئید را تنظیم کرده و متابولیسم طبیعی بدن را باز گرداند. این دارو ها در دوز های مختلفی عرضه می شوند و مهم ترین دارویی که برای جبران کم کاری تیروئید در بیماران هاشیموتو تجویز می شود، لووتیروکسین است. دوز دقیق که پزشک برای شما تجویز می کند به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- سن
- وزن
- شدت کم کاری تیروئید
- سایر مشکلات سلامتی
- سایر داروهایی که ممکن است با هورمون های تیروئید مصنوعی تداخل داشته باشند.
پس از آغاز درمان بیماری هاشیموتو، پزشک متخصص برای بررسی عملکرد تیروئید و تنظیم دوز مناسب دارو، آزمایش TSH را تجویز می کند. از آنجا که هورمون های تیروئید به کندی اثر می گذارند، بهبود علائم و کوچک شدن گواتر ممکن است چند ماه زمان ببرد و در مواردی که گواتر بزرگ با دارو بهبود نیابد، جراحی لازم می شود.
تغذیه و رژیم غذایی در بیماران هاشیموتو
رژیم غذایی خاصی برای کنتل علائم هاشیموتو وجود ندارد، اما برخی خوراکی ها، دارو ها و مکمل ها می توانند در جذب داروی لووتیروکسین اختلال ایجاد کنند. داروها و موادی که ممکن است تاثیر گذار باشند عبارتند از:
- مکمل های آهن و کلسیم
- دارو های زخم معده
- سوکرالفات
- کلستیرامین
- هیدروکسید آلومینیوم (برای کاهش تداخل، این دارو باید چهار ساعت قبل یا بعد از لووتیروکسین مصرف شود)
بهتر است درباره رژیم غذایی مناسب و نحوه مصرف داروها با پزشک خود مشورت کنید.
تیروئید هاشیموتو در بارداری
در صورت درمان نشدن، بیماری هاشیموتو می تواند در دوران بارداری مشکلاتی جدی هم برای مادر و هم برای جنین ایجاد کند. این بیماری خطر بروز چندین عارضه را افزایش می دهد، از جمله:
پره اکلامپسی
یکی از عوارض شایع بارداری است که با فشار خون بالا و وجود پروتئین در ادرار همراه بوده و می تواند باعث تولد زودرس، کم خونی یا حتی سقط جنین شود.
کم خونی
با کاهش گلبول های قرمز و هموگلوبین مشخص می شود و ممکن است منجر به تضعیف سیستم ایمنی، زایمان زودرس و یا کم وزنی نوزاد هنگام تولد گردد.
سقط جنین
ارتباط بین بیماری هاشیموتو و سقط جنین شناخته شده است و علت آن معمولا به عدم تعادل هورمون های تیروئید و کاهش استروژن مربوط می شود. تحقیقات نشان داده اند که درمان مناسب تیروئید پرکار و کم کار پیش از بارداری می تواند خطر سقط را کاهش دهد.
آیا تیروئید هاشیموتو خطرناک است؟
در صورت عدم درمان بیماری هاشیموتو، کم کاری تیروئید می تواند منجر به عوارض جدی و حتی در موارد نادر، مرگ شود. این عوارض شامل موارد زیر هستند:
- مشکلات قلبی، مانند بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی
- مسائل مرتبط با سلامت روان، از جمله افسردگی و کاهش تمرکز
- کمای میکسدما (Myxedema): یک عارضه نادر اما بسیار خطرناک که می تواند باعث نارسایی قلبی، تشنج، کما و در نهایت مرگ شود. این وضعیت نیازمند مراقبت اورژانسی فوری است.
- خطر ابتلا به نوعی از سرطان تیروئید به نام لنفوم تیروئید
- گواتر
تفاوت هاشیموتو با کمکاری تیروئید
| معیار | کم کاری تیروئید | بیماری هاشیموتو |
| تعریف | کاهش عملکرد غده تیروئید به هر دلیلی | بیماری خود ایمنی که سیستم ایمنی به تیروئید حمله می کند |
| علت | تروما یا آسیب تیروئید، کمبود ید، جراحی، اختلالات هیپوفیز، پرتو درمانی، بیماری هاشیموتو، کم کاری مادر زادی، عوامل ژنتیکی و مصرف بیش از حد دارو های ضد تیروئید | وراثت، جنسیت (زنان بیشتر درگیرند)، سن، مصرف زیاد ید و قرار گرفتن در معرض تابش |
| درگیری سیستم بدن | فقط غده تیروئید درگیر است | سیستم ایمنی بدن درگیر است |
| روند بیماری | می تواند مزمن یا حاد باشد | تدریجی و مزمن |
| علائم | شامل خستگی، افزایش وزن، خشکی پوست و … | علائم کم کاری تیروئید به تدریج بروز می کنند |
| تشخیص | کاهش سطح هورمون تیروئید و افزایش TSH | وجود آنتی بادی های ضد تیروئید در خون |
| درمان | مصرف هورمون تیروئید (لووتیروکسین) | مصرف هورمون های جایگزین تیروئید (لووتیروکسین) |
تجربه بیماران در مراجعه به دکتر مائده عابدین زاده
یکی از بیماران دکتر عابدین زاده در اینباره میگوید:
بعد از مراجعه به دکتر مائده عابدین زاده برای درمان اختلال تیروئیدم، متوجه شدم که چقدر می تواند تغییرات کوچکی در زندگی روزمره ام تاثیرگذار باشد. ایشان با دقت به همه جزئیات توجه کردند و برنامه درمانی بسیار موثری برایم طراحی کردند.
سوالات متداول
خیر، بیماری هاشیموتو درمان قطعی ندارد، اما با مصرف دارو می توان کم کاری تیروئید ناشی از آن را کنترل کرد.
رژیم غذایی اگرچه هاشیموتو را درمان نمی کند، اما می تواند در کاهش علائم و بهبود سلامت تیروئید نقش موثری داشته باشد.
هاشیموتو معمولا منجر به کم کاری تیروئید می شود، اما در مراحل اولیه ممکن است به طور موقت پرکاری تیروئید گذرا (هاشیتاکسیز) نیز دیده شود.
ورزش برای بیماران هاشیموتو مفید است و می تواند به کنترل علائمی مانند افزایش وزن کمک کند، اما جایگزین درمان دارویی نیست.