عوامل خطر سرطان تیروئید متعدد بوده و این بیماری اساسا در اثر ترکیبی از همین عوامل ایجاد میشود. زنان به ویژه در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی حدود سه برابر مردان در معرض خطر این بیماری هستند و سابقه خانوادگی و جهشهای ژنتیکی، مانند جهش در ژن RET که با سرطان مدولاری مرتبط است، نقش مهمی در ابتلا به آن دارند. قرار گرفتن در معرض پرتو، به خصوص در کودکی، و بیماریهای قبلی تیروئید مانند گرهها یا تیروئیدیت هاشیموتو نیز از عوامل خطر سرطان تیروئید محسوب میشوند.
عوامل خطر سرطان تیروئید
مجموعهای از شرایط و ویژگیها میتوانند احتمال بروز سرطان تیروئید را در افراد افزایش دهند. این موارد که به عنوان عوامل خطر سرطان تیروئید شناخته میشوند، عوامل مختلفی از مسائل ژنتیکی تا شرایط محیطی را در بر میگیرند.
مهم است بدانیم که داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به بیماری نیست، بلکه صرفا نشاندهنده افزایش احتمال است.
| دستهبندی عامل خطر | نمونهها | توضیحات |
|---|---|---|
| جنسیت و سن | زنان (۳ برابر مردان)، سن ۳۰ تا ۵۰ سال | بیشترین شیوع در زنان میانسال دیده میشود؛ مردان معمولاً در سنین بالاتر مبتلا میشوند. |
| سابقه خانوادگی و ژنتیک | جهش ژن RET، سرطان مدولاری فامیلی (FMTC)، MEN2 | در صورت وجود سابقه خانوادگی، انجام آزمایش ژنتیک و غربالگری منظم ضروری است. |
| قرار گرفتن در معرض پرتو | پرتودرمانی دوران کودکی، حوادث هستهای | یکی از قویترین عوامل خطر شناختهشده؛ خطر در کودکان بیشتر است. |
| بیماریهای قبلی تیروئید | ندول تیروئید، گواتر، تیروئیدیت هاشیموتو | نیاز به پیگیری منظم سونوگرافی و بررسی تخصصی دارد. |
| مصرف نامتعادل ید | کمبود شدید ید یا مصرف بیشازحد | تعادل در مصرف ید برای پیشگیری از اختلالات تیروئید اهمیت دارد. |
| چاقی و اضافه وزن | BMI بالا | در برخی مطالعات با افزایش خطر سرطان تیروئید مرتبط بوده است. |
| سندرمهای ژنتیکی نادر | MEN2A، MEN2B، سندرم Cowden، FAP | افراد مبتلا نیازمند غربالگری تخصصی و پیگیری مادامالعمر هستند. |
جنسیت و سن
جنسیت و سن دو فاکتور مهم در بررسی احتمال ابتلا به سرطان تیروئید هستند. آمارها نشان میدهند که زنان به طور قابل توجهی بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا میشوند و بروز بیماری در گروههای سنی خاصی شایعتر است.
به طور کلی، احتمال بروز سرطان تیروئید در زنان حدود سه برابر مردان است. این تفاوت ممکن است به دلیل تاثیرات هورمونهای زنانه مانند استروژن باشد، هرچند تحقیقات در این زمینه همچنان ادامه دارد. عوامل خطر سرطان تیروئید مرتبط با جنسیت، موضوعی است که در پژوهشهای پزشکی به آن توجه ویژهای میشود.بالاتر بودن خطر در دهههای ۳۰ تا ۵۰ زندگی یکی دیگر از نکات قابل توجه است.
اگرچه سرطان تیروئید میتواند در هر سنی رخ دهد، اما بیشترین شیوع آن در زنان معمولا در سنین 30 تا ۵۰ سالگی و در مردان کمی دیرتر، یعنی در سنین ۶۰ تا ۷۰ سالگی مشاهده میشود. با این حال، به طور کلی، افراد بین ۲۵ تا ۶۵ سال بیشتر در معرض تشخیص این بیماری قرار میگیرند.
سابقه خانوادگی و ژنتیک
وراثت و زمینه ژنتیکی از جمله عوامل خطر سرطان تیروئید هستند که نمیتوان آنها را نادیده گرفت.جهش در برخی ژنهای خاص میتواند استعداد ابتلا به انواع مشخصی از سرطان تیروئید را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
جهشهای ژنتیکی خاص، مانند جهش در ژن RET، میتوانند احتمال بروز سرطان تیروئید مدولاری را به شدت بالا ببرند. این نوع جهشها میتوانند به صورت ارثی از والدین به فرزندان منتقل شوند. شناسایی این جهشها از طریق آزمایشهای ژنتیک، به ویژه در خانوادههایی که سابقه این بیماری را دارند، اهمیت زیادی در تشخیص زودهنگام و اقدامات پیشگیرانه دارد.
سرطان تیروئید مدولاری فامیلی (FMTC) یکی از انواع سرطان تیروئید است که به طور واضح با وراثت در ارتباط است. حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد موارد سرطان مدولاری تیروئید به صورت خانوادگی بروز پیدا میکنند. در این موارد، بیماری اغلب در سنین پایینتر و گاهی در هر دو لوب تیروئید ظاهر میشود. تشخیص این فاکتورهای خطر تیروئید در اعضای خانواده فرد مبتلا، امکان غربالگری و شروع درمان سرطان تیروئید در مراحل اولیه را میدهد.
قرار گرفتن در معرض پرتو
قرار گرفتن در معرض تشعشعات یونیزان، به ویژه در سنین پایین، یکی از شناختهشدهترین عوامل خطر سرطان تیروئید است. سلولهای تیروئید نسبت به پرتوها حساسیت دارند و آسیب ناشی از تشعشع میتواند منجر به تغییرات سرطانی در آنها شود.
پرتوهای درمانی در دوران کودکی، به خصوص اگر برای درمان بیماریهایی در ناحیه سر و گردن استفاده شده باشند، میتوانند خطر ابتلا به سرطان تیروئید را در سالهای بعدی زندگی افزایش دهند. این خطر با دوز پرتو دریافتی و سن کمتر فرد در زمان پرتودرمانی، بیشتر میشود.
به همین دلیل، امروزه تلاش میشود تا حد امکان از پرتودرمانی در کودکان اجتناب شود یا با روشهای دقیقتری انجام گیرد.زندگی یا کار در مناطق با آلودگی پرتوی، مانند مناطقی که تحت تاثیر حوادث هستهای (مثلا چرنوبیل) قرار گرفتهاند، نیز میتواند احتمال بروز سرطان تیروئید را افزایش دهد.
مطالعات نشان دادهاند که پس از چنین حوادثی، شیوع سرطان تیروئید، به ویژه در میان افرادی که در زمان حادثه کودک بودهاند، به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
بیماریهای تیروئیدی قبلی
وجود برخی بیماریها و اختلالات پیشین در غده تیروئید میتواند فرد را مستعد ابتلا به سرطان تیروئید کند. این شرایط، هرچند خودشان سرطانی نیستند، اما میتوانند زمینهساز تغییرات بدخیم در سلولهای تیروئید باشند.
گرههای خوشخیم تیروئید (ندولها) بسیار شایع هستند و در بیشتر موارد سرطانی نمیشوند. با این حال، داشتن سابقه گرههای تیروئیدی یا گواتر (بزرگ شدن غده تیروئید) میتواند یکی از عوامل خطر سرطان تیروئید باشد. اگرچه تنها درصد کمی از ندولها بدخیم میشوند، اما پیگیری منظم آنها توسط پزشک ضروری است.
تیروئیدیت هاشیموتو، یک بیماری خودایمنی که منجر به التهاب مزمن تیروئید و کمکاری آن میشود، نیز ممکن است با افزایش جزئی خطر ابتلا به سرطان تیروئید، به ویژه نوع پاپیلاری، همراه باشد. بررسی منظم افراد مبتلا به هاشیموتو از نظر فاکتورهای خطر تیروئید توصیه میشود.
عوامل محیطی و سبک زندگی
برخی جنبههای محیطی و انتخابهای مربوط به سبک زندگی نیز میتوانند در فهرست عوامل خطر قرار گیرند، هرچند شدت تاثیر آنها ممکن است به اندازه عوامل ژنتیکی یا پرتویی نباشد.مصرف کم یا زیاد ید یکی از این موارد است.
ید برای عملکرد طبیعی غده تیروئید ضروری است. کمبود شدید ید میتواند خطر ابتلا به سرطان فولیکولی تیروئید را افزایش دهد. از طرف دیگر، برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف بسیار زیاد ید نیز ممکن است با افزایش خطر سرطان پاپیلاری تیروئید مرتبط باشد. حفظ تعادل در مصرف ید اهمیت دارد.
رژیم غذایی، استرس و آلودگی هوا نیز به عنوان علائم خطر بالقوه مطرح شدهاند، اما شواهد علمی در مورد آنها هنوز قطعی نیست و نیاز به تحقیقات بیشتری وجود دارد. چاقی و اضافه وزن، که اغلب با رژیم غذایی نامناسب و کمتحرکی مرتبط هستند، در برخی مطالعات با افزایش خطر سرطان تیروئید همراه بودهاند.
برخی سندرمهای ژنتیکی
علاوه بر سابقه خانوادگی سرطان تیروئید مدولاری، برخی دیگر از سندرمهای ژنتیکی نادر نیز میتوانند فرد را به شدت در معرض خطر ابتلا به انواع خاصی از سرطان تیروئید قرار دهند. سندرمهایی مانند نئوپلازی اندوکرین متعدد نوع 2 (MEN2)، که خود به دو زیرگروه MEN2A و MEN2B تقسیم میشود، به طور قابل توجهی خطر ابتلا به سرطان مدولاری تیروئید را افزایش میدهند.
این سندرمها ناشی از جهشهای ارثی در ژن RET هستند. سندرم Cowden نیز یک بیماری ژنتیکی دیگر است که خطر ابتلا به سرطانهای مختلف از جمله سرطان تیروئید (اغلب از نوع فولیکولی یا پاپیلاری) را بالا میبرد.
پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) نیز با افزایش خطر سرطان پاپیلاری تیروئید مرتبط است. شناسایی این سندرمها در افراد، امکان انجام اقدامات پیشگیرانه و غربالگریهای منظم را میدهد.
آگاهی از عوامل خطر سرطان تیروئید گام مهمی در حفظ سلامتی شماست. اگر شما یک یا چند مورد از این عوامل را در خود یا خانوادهتان مشاهده میکنید، یا هرگونه تغییر نگرانکنندهای در ناحیه گردن خود احساس کردهاید، توصیه میشود جهت بررسی دقیقتر و دریافت مشاورههای تخصصی، در اسرع وقت با یک پزشک متخصص غدد مانند دکتر مائده عابدین زاده مشورت نمایید.
عوامل شبهخطرناک (مبنی بر شواهد کمتر)
در کنار عوامل خطر سرطان تیروئید که شواهد علمی نسبتا قوی برای آنها وجود دارد، برخی باورها و گمانهزنیها در مورد عوامل دیگری نیز در بین مردم رایج است. بسیاری از افراد نگران تاثیر استفاده از تلفن همراه یا قرار گرفتن در معرض امواج مایکروویو بر سلامت تیروئید خود هستند. همچنین، استرس مزمن به عنوان یک عامل خطر بالقوه برای بسیاری از بیماریها، از جمله سرطان، مطرح میشود.
در حال حاضر، تحقیقات علمی گسترده ارتباط مستقیمی بین استفاده معمول از تلفن همراه و افزایش خطر سرطان تیروئید پیدا نکردهاند. در مورد استرس زیاد نیز، اگرچه استرس میتواند بر سیستم ایمنی و سلامت کلی تاثیر منفی بگذارد، اما به عنوان یکی از عوامل خطر سرطان تیروئید به صورت مستقیم و قطعی شناخته نشده است.
مهم است که افراد اطلاعات خود را از منابع معتبر علمی دریافت کنند و بر اساس شواهد اثباتشده تصمیمگیری نمایند، نه گمانهزنیها. تمرکز بر فاکتورهای خطر تیروئید شناختهشده و قابل کنترل، رویکرد منطقیتری است.
احتمال بروز سرطان تیروئید با عواملی چون جنسیت و سن (زنان ۳ برابر مردان، با شیوع بیشتر در میانسالی)، سابقه خانوادگی و جهشهای ژنتیکی (مانند جهش ژن RET در سرطان مدولاری) افزایش مییابد. علاوه بر این، برخی سندرمهای ژنتیکی مانند MEN2 و سندرم Cowden، و همچنین میزان مصرف ید و چاقی میتوانند در ابتلا به این بیماری نقش داشته باشند.
دکتر مائده عابدین زاده، متخصص غدد، آماده پاسخگویی به سوالات شما و انجام بررسیهای لازم در این زمینه هستند. برای دریافت نوبت و یا کسب اطلاعات بیشتر، میتوانید با مطب ایشان تماس حاصل فرمایید.